توی این مدت که بارش باران در کشور کم شده و بخش عمدهای از مناطق کشور دچار خشکسالی شدند، مجدد بحث آبیاری و استفاده از روشهای جدید برای آبیاری در کشاورزی مطرح شده.
اصولاً تغییرات در حوزه کشاورزی نه به واسطه علاقه که به واسطه اجبار بوده،مثال بارزش تا وقتی که موضوع آب مطرح نبود به این شدت، همچنان کشاورزها علاقه خاصی به آبیاری سنتی داشتند ولی وقتی متوجه موضوع کم آبی و تنشهای اقلیمی شدن به ناچار روی آوردند به سمت آبیاریهای تحت فشار و استفاده از سیستم آبیاری قطرهای.
موضوع اینه که حتی این سیستم آبیاری تحت فشار هم خیلی دقیق و با دیتا کار نمیکنه، در حال حاضر سیستمهای آبیاری مدرن به وسیله ۱۰ لایه فناوری دارند آبیاری رو در مزارع کنترل میکنند.
لایههای تکنولوژی در آبیاری قطرهای مدرن
۱. پمپهای هوشمند (Smart Pumps)
قدیم پمپ فقط آب رو میفرستاد توی لوله.
ولی الان: پمپهای خورشیدی، اینورترها، تنظیمکنندههای فشار
کمک میکنن فشار در کل سیستم ثابت بمونه. فشار ثابت یعنی دبی ثابت. دبی ثابت یعنی راندمان بالاتر.
۲. فیلتراسیون چندمرحلهای (Sand / Disc / Screen Filters)
قطرهچکانها با کوچکترین ذرهای میگیرن.
برای همین سیستمهای جدید سهلایه فیلتر دارند: فیلتر شنی، فیلتر توری و فیلتر دیسکی
بعضیهاشون هم شستشوی خودکار دارن. یعنی اگر آب گلآلود شد، سیستم خودش فیلترها رو پاکسازی میکنه.
۳. شیرهای برقی و کنترل منطقهای
اینکه بتونی یک «زون» رو جدا آبیاری کنی یا بر اساس نیاز هر منطقه آب بدی، دقیقاً به لطف شیرهای سولنوئیدی هوشمند ممکن شده.
این شیرها:
از کنترلر فرمان میگیرن، میتونن براساس رطوبت، باز یا بسته بشن. امکان آبیاری منطقهای واقعی رو فراهم میکنن.
۴. کنترلر مرکزی (مغز سیستم)
قدیم تایمر بود.
الان کنترلر یک کامپیوتره: اتصال اینترنت، WiFi، LoRaWAN، NB-IoT، ذخیره برنامهریزی آبیاری، مدیریت چند زون، اتصال به حسگرها، اتصال به دیتاهای ماهوارهای
همین کنترلر هست که باعث میشه سیستم "هوشمند" بشه.
۵. حسگرهای رطوبت خاک (Soil Moisture Sensors)
حسگرهای جدید TDR و FDR دیگه شوخی ندارن.
اینها دقیقاً اندازه میگیرن: رطوبت حجمی، دمای خاک و EC خاک
بعضیهاشون با LoRaWAN داده رو تا چند کیلومتر میفرستن. اینها به کنترلر میگن: «الان وقتشه!» یا «فعلاً صبر کن».
۶. ایستگاه هواشناسی مزرعه
برای آبیاری دقیق باید ET₀ حساب کنیم. ایستگاههای کوچک مزرعه: دما، رطوبت، باد، بارش و تشعشع
رو میگیرن و ET رو لحظهای محاسبه میکنن.
۷. لولهکشی و طراحی هیدرولیکی
طراحی درست یعنی: افت فشار کم، دبی یکنواخت و مصرف آب پایین. این بخش واقعاً علمی و تخصصیه و نقش زیادی تو راندمان داره.
۸. قطرهچکانهای فشارجبرانکن (PC Drippers)
قطرهچکانهای جدید: Self-flushing، Anti-siphon
PC (فشارجبرانکن) هستن. یعنی اگر زمین شیب داشته باشه باز هم خروجی همهی قطرهچکانها یکسانه.
۹. دادههای ماهوارهای
این بخش جذابشه!
از ماهوارههای: Sentinel ،Landsat ،Planet
استفاده میکنن و شاخصهایی مثل:
NDVI
NDMI
LST (حرارتی)
رو تحلیل میکنن.
این دادهها کمک میکنن بفهمیم: کجا تنش آبی داریم، کجا بیشازحد آبیاری شده، رشد گیاه در کدام بخش ضعیف است، کدوم زون نیاز به توجه بیشتر دارد
۱۰. هوش مصنوعی
نسل جدید سیستمها: الگوی مصرف آب مزرعه رو یاد میگیرن، زمان آبیاری رو هوشمند تنظیم میکنن، زونهای مشکلدار رو تشخیص میدن، حتی پیشبینی نیاز آبی هفته آینده رو میدن
AI عملاً باعث کاهش ۱۵–۲۰ درصدی مصرف آب میشود.
من همیشه میگم: آبیاری قطرهای مدرن فقط "یک سیستم آبدهی" نیست. یک اکوسیستم داده است.
از حسگر تا ماهواره، از پمپ تا کنترلر، همه چیز باید منسجم باشه تا راندمان واقعی اتفاق بیفته.
در کشوری مثل ایران که چالش آب جدیتر از هر چیزی است، این سیستم نه یک انتخاب، بلکه یک الزام آیندهنگرانه است.